Değirmencilik Yan Ürünleri
Razmol • Bonkalite • Kepek
Razmol Nedir?
Razmol, buğdayın öğütülmesi esnasında işlem gereği istenmeden ufalanan kabuk parçaları ile ince kepekten daha düşük oranda ruşeym ve endosperm parçacıkları içeren bir yan üründür.
Fiziksel & Kimyasal Özellikler
- Ham protein oranı minimum %13
- Ham selüloz (işlenmeye bağlı) maksimum %8
- Ham yağ ortalama %5
- Ham kül (buğday türü ve işleme şekline bağlı) maksimum %6
- Metabolik enerji: Kanatlılar için 2100 ME kcal/kg, ruminantlar için 2700 ME kcal/kg (Ergün ve ark., 2004)
Bu niceliklerin azlığı/çokluğu razmolun kalitesini belirler. Selüloz, mineral maddeler ve vitaminler bakımından kepekten daha zayıf bir kompozisyona sahip olsa da önemli bir B vitamini kaynağıdır.
Kullanım
Çiftliklerde tavuk yemlerinde (karma yemlerin %40’ına kadar) ve süt ineği yemlerinde kullanılabilir. Proteinin biyolojik değeri kepeğe kıyasla daha yüksektir; B ve E vitaminleri ile birlikte fosforca zengin, kalsiyumca fakir, mangan ve bakırca kabul edilebilir düzeydedir.
Bonkalite Nedir?
Bonkalite un, öğütme sürecinin sonunda arta kalan ve ince kepek, endosperm ile ruşeym parçacıkları bulunduran bir fraksiyondur. Un fabrikasının diyagramına bağlı olarak %0.5–3 verimle elde edilir.
Tipik Bileşim
- Nem: %10–14
- Nişasta: %35–60
- Protein: %15–20
- Yağ: %3–6
- Kül: %3–6
- Lif: %5–15
Bonkalite; lif, bazı vitamin/mineraller, fenolik bileşenler ve antioksidan kapasitesi yönünden güçlüdür ancak ekmeklik kalitesi nispeten düşüktür.
Kullanım Alanları
Çoğunlukla hayvan yemi (rasyon) olarak kullanılır; ayrıca sınırlı düzeyde hazır çorba karışımları, yöresel ekmekler, kuruyemiş kaplama, yapıştırıcı/tutkal üretimi ve biyoetanol sanayiinde değerlendirilir. Güncel çalışmalar, bonkalite ikamesinin kavut ununun besleyiciliğini artırabildiğini ve protein/antioksidan kapasitesinin kaba & ince kepeğe göre daha yüksek olabildiğini göstermektedir.
Kepek Nedir?
Kepek; meyve kabuğu (perikarp), tohum kabuğu (testa), hiyalin tabakası ve aleuron hücrelerini içerir; buğday tanesinin ağırlıkça %13–19’una denk gelir. Kırma valslerinden ayrılan büyük partiküllü kepek kaba kepek, inceltme valslerinden sonra ayrılan ince partiküllü kepek ise ince kepek (razmol) olarak adlandırılır.
Tipik Bileşim (Ticari Buğday Kepeği)
- Nem: %8–13
- Protein: %9–19
- Yağ: %2–5
- Kül: %4–8
- Lif: %33–63
- Nişasta: %9–39
- Toplam karbonhidrat: %60–75
- Toplam lif: %36.5–52.4
- Çözünebilir lif: %1.5–4
- Çözünmez lif: %35–48.4
Kullanım ve Sağlık
Kepek; ekmek, makarna, kek, bisküvi, köfte, tarhana gibi ürünlerde besleyicilik ve fonksiyonelliği artırır. Kepek proteinlerinin izolasyonu, farklı gıda formülasyonlarında veya kişiselleştirilmiş gıdalarda kullanım potansiyeli sunar. Duyusal kalite bazı ürünlerde düşse de içerdiği diyet lifleri ve antioksidan fenolik bileşikler; kardiyovasküler ve kronik hastalıkların (diyabet, kanser) önlenmesinde rol oynayabilir.
